AMSTELLAND – MEERLANDEN – De provincie wil minder ruimte, stroom en water gebruiken. Tegelijkertijd staan er nieuwe datacenters op stapel. Hoe valt dat met elkaar te rijmen? Het stroomnet zit vol, zoet water is niet altijd beschikbaar en er is ruimte nodig voor woningen, bedrijven, natuur en landbouw. Noord-Holland zegt daarom dat er keuzes moeten worden gemaakt. Inwoners en organisaties hebben nog tot en met 31 augustus om op de plannen te reageren.
De boodschap in de ontwerp-Omgevingsvisie NH2050 komt erop neer dat niet alles meer overal kan. Met de visie zet de provincie de koers uit voor de komende acht jaar. Het gaat onder meer over woningbouw, industrie, natuur, energie en de verdeling van zoet water. Bij de komst van bedrijven wil de provincie kijken naar het gebruik van ruimte, stroom en water. Ook moet worden afgewogen wat een bedrijf bijdraagt aan de samenleving en economie en of de locatie geschikt is. Tegelijkertijd neemt het aantal datacenters toe. In 2025 telde Noord-Holland 67 datacenters. Volgens de provincie zitten ongeveer twintig aanvragen in de vergunningsfase. De provincie verwacht 83 datacenters in 2030 en 92 in 2035. Dat roept de vraag op hoe die groei zich verhoudt tot het beleid om keuzes te maken over ruimte, energie en water.
Datacenters krijgen een plaats in het beleid
Volgens Martijn de Jong, Senior Projectleider Grote Natuuropgaven bij Landschap Noord-Holland, is de aandacht voor datacenters in het provinciale beleid veranderd. “Zeven jaar geleden was er in de Omgevingsvisie nog geen aandacht voor datacenters. In deze ontwerp-Omgevingsvisie is er een hoofdstuk aan gewijd. Dat laat zien dat het onderwerp inmiddels op de agenda staat.” Voor datacenters waarvoor al een vergunning is verleend, kan de provincie volgens De Jong niet zomaar terug. “Aan verleende vergunningen kun je niets meer veranderen. Tegelijkertijd komen er aanvragen bij. Daar zit een deel van het probleem.” De provincie blijft ruimte bieden aan datacenters. Datacenters zijn nodig voor onder meer internetdiensten, overheidsdiensten, cloudopslag en kunstmatige intelligentie. De provincie ziet digitale infrastructuur ook als onderdeel van de economie. Dat betekent niet dat een datacenter overal kan worden gebouwd. De provincie concentreert datacenters onder meer in Amsterdam, Haarlemmermeer en Hollands Kroon. Bedrijven die veel energie gebruiken, moeten zoveel mogelijk terechtkomen op locaties waar het energiesysteem daarop kan worden ingericht.
Belangen botsen
Volgens De Jong laat de Omgevingsvisie vooral zien hoeveel belangen om dezelfde ruimte vragen. “De provincie wil groen behouden en verstedelijking tegengaan. Tegelijkertijd zijn er woningen nodig. Er zijn datacenters, er is vraag naar drinkwater en energie en we krijgen te maken met langere perioden van droogte en langere perioden met veel neerslag. Dat betekent dat er keuzes moeten worden gemaakt.” Ook natuur en landschap spelen daarin een rol. In de ontwerp-Omgevingsvisie wordt ruimte gezocht voor woningbouw binnen gebieden die nu als Beschermd Landschap zijn aangewezen. Landschap Noord-Holland wil dat een deel van deze gebieden een aparte beschermingsstatus krijgt. De organisatie gebruikt daarvoor de term ‘landschapsparels’. De binnenduinrand wordt genoemd als een gebied dat volgens de organisatie voor zo’n status in aanmerking zou moeten komen. “Landschap Noord-Holland stelt voor om natuurgebieden die van belang zijn extra bescherming te geven. Wij willen dat daar een status voor komt waarmee die gebieden beter worden beschermd”, zegt De Jong.
Woningbouw vraagt ook om recreatieruimte
De Jong wijst daarnaast op de gevolgen van woningbouw voor recreatie. Wanneer het aantal inwoners groeit, neemt ook het gebruik van natuur- en recreatiegebieden toe. “Wat volgens ons misgaat, is dat bij woningbouw niet automatisch eenzelfde hoeveelheid recreatieruimte wordt aangelegd. Daar zit een financieringsprobleem achter. Organisaties die zulke gebieden moeten beheren, hebben niet altijd het geld voor het onderhoud.” Daardoor gaat de discussie volgens hem niet alleen over het aantal woningen dat gebouwd kan worden. Ook moet worden gekeken naar de voorzieningen en ruimte die nodig zijn voor de mensen die er komen wonen.
Campings, weidevogels en Waddenzee
Landschap Noord-Holland vraagt in zijn reactie op de Omgevingsvisie ook aandacht voor campings in natuurgebieden. Volgens de organisatie zijn de afgelopen jaren campings omgezet in bungalowparken. De organisatie stelt daarom voor om kampeerterreinen in natuurgebieden als ‘beschermd groen’ aan te wijzen om verdere bebouwing tegen te gaan. Een ander punt betreft weidevogels en de Waddenzee. Landschap Noord-Holland vindt dat deze onderwerpen meer plaats moeten krijgen in de Omgevingsvisie. De organisatie vraagt de provincie om meer aandacht te besteden aan herstel van weidevogels en aan de bescherming van het landschap rond de Waddenzee. Deze onderwerpen maken deel uit van de punten waarmee Landschap Noord-Holland inwoners oproept om op de ontwerp-Omgevingsvisie te reageren.
Datacenters zijn niet de enige ruimte- en energiegebruikers
Landschap Noord-Holland kijkt niet alleen naar datacenters. De Jong noemt ook mestvergisters. “Ook dat zijn installaties die ruimte innemen en energie en water kunnen gebruiken. Wij zeggen niet dat ze nergens mogen komen, maar wel dat je moet bepalen waar je ze toestaat.” Daarmee komt volgens hem steeds dezelfde vraag terug: welke activiteiten krijgen ruimte en waar?
Wie krijgt de stroom?
Die vraag speelt ook op het elektriciteitsnet. Wanneer in een gebied niet genoeg capaciteit beschikbaar is, moeten verschillende belangen tegen elkaar worden afgewogen. De beschikbare stroom kan bijvoorbeeld nodig zijn voor een datacenter, woningbouw of een bedrijf dat van aardgas overstapt op elektriciteit. Ook toekomstige ontwikkelingen vragen om capaciteit. Hetzelfde geldt voor grond en water. Grond die voor een datacenter wordt gebruikt, kan niet tegelijkertijd voor woningbouw, natuur of een ander bedrijf worden ingezet. Water dat door de ene gebruiker wordt afgenomen, is niet op hetzelfde moment beschikbaar voor een andere gebruiker. De provincie erkent in de Omgevingsvisie dat deze belangen met elkaar kunnen botsen. De vraag is vervolgens welke gebruiker voorrang krijgt wanneer niet alles mogelijk is.
Selecteren betekent vergelijken
Bij de beoordeling van datacenters kan daarom niet alleen worden gekeken naar de locatie en de eisen waaraan een bedrijf moet voldoen. De keuze voor een datacenter betekent ook dat dezelfde ruimte, netcapaciteit en hoeveelheid water niet voor een andere bestemming kunnen worden gebruikt. Dat maakt vergelijking nodig. Hoeveel stroom gebruikt een bedrijf? Hoeveel grond en water zijn nodig? Hoeveel werkgelegenheid ontstaat? Welke functie heeft het bedrijf voor andere bedrijven en inwoners? Kan restwarmte worden gebruikt? En wat zou met dezelfde grond, stroom en water nog meer kunnen worden gedaan? Dat soort vragen bepaalt wat de aangekondigde selectie in de praktijk betekent.
Vergunningen en aanvragen
Noord-Holland telde in 2025 67 datacenters en volgens de provincie bevinden ongeveer twintig aanvragen zich in de vergunningsfase. De provincie verwacht dat het aantal de komende jaren verder toeneemt. Nieuwe hyperscale-datacenters worden op dit moment niet toegestaan. Voor andere datacenters blijft groei mogelijk. Ook buiten de aangewezen datacentergebieden kan onder voorwaarden ruimte bestaan voor een datacenter. Het provinciale beleid komt daarmee niet neer op een stop op datacenters. De provincie wil bepalen welke bedrijven worden toegelaten en op welke locaties. Volgens De Jong is juist daarom van belang wat er met aanvragen gebeurt die al lopen. “Je kunt in een Omgevingsvisie zeggen dat je strenger wilt kiezen, maar ondertussen lopen procedures en worden vergunningen aangevraagd. De vraag is dus ook wat je met die aanvragen doet.”
Nog twee weken om te reageren
De ontwerp-Omgevingsvisie ligt tot en met 31 augustus 2026 ter inzage. Inwoners, bedrijven en organisaties kunnen tot die datum een zienswijze indienen. Daarmee kunnen zij aangeven wat volgens hen in de Omgevingsvisie moet veranderen of meer aandacht moet krijgen. Landschap Noord-Holland roept inwoners op van die mogelijkheid gebruik te maken. De organisatie heeft daarvoor een voorbeeldreactie opgesteld. Daarin staan drie onderwerpen centraal: extra bescherming voor delen van het Beschermd Landschap, bescherming van campings in natuurgebieden tegen verdere bebouwing en meer aandacht voor weidevogels en de Waddenzee. Een zienswijze hoeft volgens de organisatie geen uitgebreid document te zijn. Ook met een korte reactie kan een inwoner aangeven welke onderdelen van de visie volgens hem of haar moeten worden aangepast. Volgens De Jong is het aantal zienswijzen over een onderwerp van belang voor de verdere behandeling. “Als een onderwerp in veel zienswijzen terugkomt, moet de provincie daar naar kijken. Dan moet worden onderzocht wat er aan de hand is en of er aanleiding is om iets te wijzigen. Zeker bij onderwerpen waar discussie over bestaat, kunnen zienswijzen dus een rol spelen.”
Besluit volgt in december
Na 31 augustus worden de zienswijzen verwerkt. De Jong verwacht dat eind september of begin oktober antwoorden op de reacties volgen. Rond half oktober gaat de Omgevingsvisie richting de politieke partijen. Begin november volgt naar verwachting behandeling in een commissie van Provinciale Staten. De vaststelling wordt volgens hem begin december verwacht. Daarmee is de ontwerp-Omgevingsvisie nog geen vastgesteld beleid. Eerst kunnen inwoners, bedrijven en organisaties reageren. Daarna is het aan Provinciale Staten om besluiten te nemen over de koers voor de komende jaren. Voor datacenters draait de discussie uiteindelijk om dezelfde vraag die ook bij woningbouw, natuur, landbouw en industrie speelt: hoe verdeel je ruimte, stroom en water als niet alles tegelijk kan? De komende behandeling van de Omgevingsvisie moet duidelijk maken welke belangen daarbij voorrang krijgen en waarom.
Bron en foto: Martijn de Jong, Senior Projectleider Grote Natuuropgaven Landschap Noord-Holland
